احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
153
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
يكشنبه 14 مارس 1915 مطابق با 27 ربيع الثانى 1333 قمرى ساعت چهار بعد از ظهر مشير الدوله وزراء خود را به ترتيب ذيل بمجلس معرفى كرد : [ كابينهء مشير الدوله ] مشير الدوله رئيس الوزراء و وزير جنگ - مستشار الدوله - وزير داخله - نصر الملك وزير پست و تلگراف و فوائد عامه - حكيم الملك وزير معارف - ذكاء الملك وزير عدليه - مشار السلطنه وزير ماليه - معاون الدوله وزير امور خارجه . دوشنبه 15 مارس تلگرافات عديده از علماء و اهالى بوشهر به جرايد تهران رسيده از توقيف مسيو ليستمان قونسول آلمان بتوسط انگليسها اظهار نفرت نموده و جدا اعتراض كردهاند . سهشنبه 16 مارس 1915 ساعت 4 بعد از ظهر فن كاردرف شارژهدافر آلمان باتفاق نگارنده در قصر ابيض به ملاقات مشير الدوله رفتيم فن كاردرف اظهار داشت بايد بايران تبريك بگويم كه شخص دانشمند و وطنخواهى مثل شما مقام رياست وزراء را قبول نمودهايد مشير الدوله صميمانه تشكر كرد و اصلاحاتى كه در نظر گرفته شرح داد در ماليه ميبايستى اول تنسيقاتى داد و ديوان محاسبات را منعقد ساخت پس از آن قانون 23 جوزا را لغو نمود اما چون دوام اين قانون و اختيارات بلژيكىها به حال مملكت مضر است صبر را جائز ندانسته مصمم شدهام در جلسه فردا لايحه موقتى بمجلس شوراى ملى پيشنهاد كنم مبنى بر اينكه قانون 23 جوزا فورا ملغى شود و بجاى آن كمسيونى مركب از سه الى پنج نفر از طرف مجلس منتخب گردد كه حق تفتيش در عايدات و مخارج را داشته باشند ( لغو اختيارات مستشاران بلژيكى در برنامهء كابينه مستوفى الممالك پيشبينى شده بود اما بعدا لايحهء قانونى آن به مجلس تقديم نگرديد . ) در باب مركزيت قواى دولت در ولايات مشير الدوله گفت بايد ابتدا نيروى ژاندارمرى و نظميه را توسعه داد و استعداد نظامى در هريك از شهرها داشت تا اوامر حكومت مركزى طابق النعل بالنعل مجرى شود و دولت بتواند بيطرفى خود را محفوظ دارد فن كاردرف اشاره به قضيه ليستمان و واسموس نمود مشير الدوله اظهار تأسف بىنهايت كرده و عده جبران آن را داد ضمنا گفت ديروز تلگرافى داشتم كه اهالى شيراز ورود مسيو واسموس را با شعف و مسرت فوق العاده استقبال كردهاند . چهارشنبه 17 مارس 1915 جلسه طولانى مجلس شورايملى تا نزديك نصف شب دوام داشت و پس از كشمكش زياد بالاخره قانون 23 جوزا 1329 كه بموجب آن بلژيكها در ماليه ايران فعال ما يشاء بودند نقض شد و ديپلماسى آلمان حرفاء انگليسى و روسى را مغلوب ساخت ( مستشاران بلژيكى در سالهاى قبل از شروع جنگ تأثير فوق العاده در سياست داخلى و خارجى ايران داشته مخصوصا در سال 1912 كه ژزف مرنار بجاى مرگانشوستر به خزانهدارى كل منصوب گرديد نفوذ آنها بدرجهء اعلى رسيد ) سفارت انگليس اين اقدام ضد متفقين را ناشى از تبانى قبلى منشى سفارت آلمان با موتمن الملك رئيس مجلس دانست ! پنجشنبه 18 مارس 1915 در باب معاودت پرنس هانرى سى و يكم دورويس وزيرمختار آلمان از طريق بغداد با مستشار الدوله وزير داخله مذاكره شد وعده داد بحكومت كرمانشاهان دستور تلگرافى صادر خواهد نمود كه مسئوليت امنيت را به عهده گيرد .